"Çocuklarınıza ikramda bulunun ve onların edebini güzelleştirin; zira onlar size Allah'ın birer emanetidir."
Ebû Hureyre (ra)’tan Rasulullah (sas)’in şöyle buyurduğu rivâyet edilmiştir: “İnsan öldüğü zaman üçü harici ameli kesilir: Sürüp giden bir sadaka, kendisiyle faydalanılan bir ilim ya da kendisi için dua eden salih bir çocuk.” (Müslim 4232)
İslam hukukunda aile, toplumun çekirdeği ve ailedeki bireylerin karakterinin şekillendiği ilk okul/medresedir. Çocuk ve ebeveyn arasındaki iletişim, sadece biyolojik bir bağ değil, aynı zamanda karşılıklı hak ve sorumluluklara dayanır.
1. İletişimde Ebeveynin Görevleri
Ebeveynin çocuk üzerindeki etkisi, nasihatten ziyade temsil (örneklik) yoluyla gerçekleşir.
Güzel İsim ve Eğitim: Çocuğun ilk hakkı, ona güzel bir isim verilmesi ve iyi bir terbiye (edep) ile yetiştirilmesidir. Dinî bilgiler kadar, sosyal hayatın gerektirdiği nezaket kuralları da bu eğitimin parçasıdır.
Dinleme ve Değer Verme: İslam geleneğinde çocukların görüşlerine önem verilmesi teşvik edilir. Onları can kulağıyla dinlemek, kendilerini değerli hissetmelerini sağlar.
Sabır ve Hoşgörü: Ergenlik ve gelişim süreçlerinde ortaya çıkan hatalara karşı sabırla yaklaşmak, iletişimi koparmadan doğru yolu göstermek esastır.
2. Çocukların Ebeveynlerine Karşı Sorumlulukları
Kuran-ı Kerim'de Allah'a ibadetten hemen sonra anne ve babaya iyilik yapılması emredilir.
"Öf" Bile Dememek: İsra Suresi 23. ayet, anne ve babaya karşı ses tonunun ve tavrın en üst düzeyde nezaketli olması gerektiğini vurgular. Yaşlandıklarında onlara kol kanat germek, en büyük ibadetlerden sayılır.
İtaat ve Saygı: Günahı emretmedikleri sürece ebeveynin sözüne itaat etmek, onlarla yumuşak bir dille konuşmak temel esastır.
Dua Etmek: Çocukların anne ve babaları için "Rabbim, onlar beni küçükken nasıl koruyup yetiştirdilerse, sen de onlara merhamet et" şeklinde dua etmeleri emredilmiştir.
İletişimi Güçlendiren Tavsiyeler
Birlikte Vakit Geçirin: İbadetleri beraber yapmak, ortak sofralarda oturmak ve oyun oynamak bağları kuvvetlendirir.
Söz ve Öz Birliği: Çocuğunuza dürüst olmayı öğütlerken, kendi hayatınızda da dürüstlükten ödün vermeyin.
Kıyaslamadan Kaçının: Her çocuk özeldir. Başka çocuklarla kıyaslamak, çocuğun size karşı öfke duymasına neden olabilir.
Hataları Onarma: Bir hata yaptığınızda çocuğunuzdan özür dilemek, ona sorumluluk bilincini ve alçakgönüllülüğü öğretir.
3. Çocuklara Karşı Temel Yaklaşım: Şefkat ve Adalet
İslam’ın iletişim modeli korku üzerine değil, sevgi ve merhamet üzerine kuruludur.
Merhamet Dili: Hz. Peygamber (s.a.v.), çocuklara karşı daima nazik ve hoşgörülü olmuştur. "Küçüklerimize merhamet etmeyen bizden değildir" hadisi, iletişimin temel tonunu belirler.
Adalet ve Eşitlik: Çocuklar arasında ayrım yapmamak, onlara verilen sevgide ve maddi imkanlarda adil davranmak esastır. Bu, çocuklarda özgüven ve kardeşlik duygusunu pekiştirir.
Emanet Bilinci: Çocuklar ebeveynlerin mülkü değil, Allah'ın onlara sunduğu birer emanettir. Bu bilinç, iletişimin baskıcı değil, rehberlik edici olmasını sağlar.
“Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun. Onun başında, acımasız, güçlü, Allah’ın kendilerine buyurduğuna karşı gelmeyen ve kendilerine emredileni yerine getiren melekler vardır.” (et-Tahrim 66/6)
“Hiçbir baba bir çocuğa güzel bir edepten hayırlı bir miras bırakmamıştır.” (et-Tirmizî 1951)